Η καθημερινότητα μιας οικογένειας μπορεί να γίνει πραγματικά απαιτητική. Σχολείο, δουλειά, διάβασμα, δραστηριότητες, μαγείρεμα, ψώνια, υποχρεώσεις και ένα σπίτι που πάντα κάτι χρειάζεται. Μέσα σε όλα αυτά, είναι πολύ εύκολο να φτάσει το βράδυ και να αναρωτηθούμε αν τελικά περάσαμε αρκετό χρόνο με τα παιδιά μας.
Ο ποιοτικός χρόνος με τα παιδιά όμως δεν σημαίνει απαραίτητα πολλές ελεύθερες ώρες, μεγάλες εξόδους ή ένα πρόγραμμα γεμάτο δραστηριότητες. Πολλές φορές κρύβεται στις πιο απλές στιγμές της ημέρας. Σε μια κουβέντα μέσα στο αυτοκίνητο, σε ένα γεύμα που ετοιμάζουμε μαζί, σε λίγα λεπτά παιχνιδιού ή σε μια αγκαλιά πριν τον ύπνο.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ανακουφιστικό για έναν γονιό που αισθάνεται ότι δεν προλαβαίνει: δεν χρειάζεται πάντα να βρούμε περισσότερο χρόνο. Χρειάζεται να είμαστε πραγματικά παρόντες μέσα στον χρόνο που ήδη έχουμε.
Τι σημαίνει πραγματικά ποιοτικός χρόνος με τα παιδιά;
Όταν ακούμε τη φράση «ποιοτικός χρόνος», συχνά σκεφτόμαστε οικογενειακές εκδρομές, απογεύματα γεμάτα παιχνίδι ή οργανωμένες δραστηριότητες. Όλα αυτά είναι όμορφα, αλλά δεν είναι η μοναδική μορφή ουσιαστικής επαφής με ένα παιδί.
Ποιοτικός χρόνος είναι κυρίως η στιγμή στην οποία το παιδί αισθάνεται ότι έχει την προσοχή μας. Ότι αυτό που μας λέει μάς ενδιαφέρει. Ότι δεν βρισκόμαστε απλώς στο ίδιο δωμάτιο, αλλά είμαστε πραγματικά μαζί του.
Μπορεί να είναι δέκα λεπτά στον καναπέ. Μια κουβέντα μετά το σχολείο. Ένα παραμύθι. Μια μικρή βόλτα. Μπορεί ακόμα να είναι η στιγμή που το παιδί κάθεται στην κουζίνα και σου μιλάει ενώ εσύ ετοιμάζεις το φαγητό.
Δεν είναι λοιπόν τόσο θέμα διάρκειας όσο ποιότητας της επαφής.
Ποιοτικός χρόνος με τα παιδιά όταν η καθημερινότητα δεν αφήνει χρόνο
Υπάρχουν μέρες που πραγματικά δεν υπάρχει ούτε μία ελεύθερη ώρα. Και εκεί είναι που ξεκινά συνήθως η ενοχή.
«Δεν έπαιξα αρκετά μαζί του σήμερα.»
«Όλη μέρα έτρεχα.»
«Μου μιλούσε και εγώ σκεφτόμουν τη δουλειά.»
Αντί να βάζουμε όμως στον εαυτό μας έναν ακόμη στόχο που δεν μπορούμε να πετύχουμε, μπορούμε να ξεκινήσουμε πολύ πιο απλά. Ακόμα και δέκα ή δεκαπέντε λεπτά αποκλειστικής προσοχής μπορούν να έχουν διαφορετική αξία από μία ολόκληρη ώρα κατά την οποία ο καθένας ασχολείται με κάτι άλλο.
Για αυτά τα λίγα λεπτά μπορούμε να αφήσουμε στην άκρη ό,τι κάνουμε και να αφήσουμε το παιδί να επιλέξει. Ίσως θέλει να μας δείξει κάτι που έφτιαξε. Μπορεί να θέλει να παίξουμε. Ή απλώς θέλει να μιλήσει.
Το σημαντικό είναι να νιώσει ότι εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί τίποτα άλλο για την προσοχή μας.
Το κινητό και οι στιγμές που χάνονται χωρίς να το καταλαβαίνουμε
Το κινητό έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Δεν βρίσκεται στα χέρια μας μόνο για διασκέδαση. Είναι δουλειά, email, μηνύματα, ενημέρωση, φωτογραφίες και δεκάδες μικρές υποχρεώσεις.
Όμως υπάρχει μια παγίδα. Μπορεί να βρισκόμαστε δίπλα στα παιδιά και ταυτόχρονα να είμαστε νοητικά κάπου εντελώς αλλού.
Δεν χρειάζεται φυσικά να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε το κινητό. Μπορούμε όμως να δημιουργήσουμε κάποιες μικρές στιγμές μέσα στη μέρα όπου θα μένει στην άκρη. Το οικογενειακό τραπέζι, τα πρώτα λεπτά μετά την επιστροφή από το σχολείο ή η ώρα πριν τον ύπνο μπορούν να γίνουν μικρές «ζώνες» χωρίς περισπασμούς.
Ακόμη και αυτή η μικρή αλλαγή μπορεί να μας βοηθήσει να ξανακερδίσουμε χρόνο που δεν συνειδητοποιούσαμε ότι χάνουμε. Άλλωστε, πολλές από τις καθημερινές μας συνήθειες επηρεάζουν πολύ περισσότερο τη ζωή μας απ’ όσο πιστεύουμε. Έχω μιλήσει και παλιότερα γι’ αυτό στο άρθρο 15 συνήθειες που μου άλλαξαν τη ζωή.
Οι μικρές οικογενειακές συνήθειες δημιουργούν σύνδεση
Μερικές από τις πιο δυνατές αναμνήσεις των παιδιών δεν δημιουργούνται σε μεγάλες εκδρομές ή σε ακριβά ταξίδια. Δημιουργούνται μέσα από μικρά πράγματα που επαναλαμβάνονται.
Ένα τραγούδι που ακούτε κάθε πρωί στο αυτοκίνητο. Η αγκαλιά όταν γυρνάει από το σχολείο. Ένα μικρό απογευματινό σνακ που τρώτε μαζί. Η συζήτηση λίγο πριν σβήσει το φως το βράδυ.
Για έναν ενήλικα μπορεί να μοιάζουν συνηθισμένα. Για ένα παιδί όμως μπορούν να γίνουν η αίσθηση του «σπιτιού», της ασφάλειας και της οικογένειας.
Δεν χρειάζεται να εφεύρουμε κάτι καινούργιο κάθε μέρα. Μερικές φορές αξίζει περισσότερο να δημιουργήσουμε μία ή δύο μικρές οικογενειακές συνήθειες και να τις προστατεύσουμε μέσα στην καθημερινότητά μας.
Οι καθημερινές διαδρομές μπορούν να γίνουν χρόνος επικοινωνίας
Πολλοί γονείς περνάμε αρκετή ώρα μέσα στο αυτοκίνητο. Σχολείο, φροντιστήριο, αθλητικές δραστηριότητες, ψώνια. Είναι χρόνος που ούτως ή άλλως υπάρχει μέσα στην ημέρα μας και μπορεί να μετατραπεί σε μια πολύ καλή ευκαιρία επικοινωνίας.
Το κλασικό «πώς πέρασες σήμερα;» βέβαια δεν βοηθά πάντα. Πολύ συχνά παίρνουμε απλώς ένα «καλά» και η συζήτηση σταματά εκεί.
Οι πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις μπορούν να ανοίξουν πολύ περισσότερο την κουβέντα. Μπορούμε να ρωτήσουμε ποιο ήταν το πιο αστείο πράγμα που συνέβη μέσα στη μέρα, αν υπήρξε κάτι που το στενοχώρησε ή τι θα ήθελε να είχε γίνει διαφορετικά.
Και μετά χρειάζεται απλώς να ακούσουμε.
Χωρίς πάντα να δίνουμε συμβουλή. Χωρίς να προσπαθούμε να διορθώσουμε αμέσως το πρόβλημα. Μερικές φορές το παιδί θέλει πρώτα απ’ όλα να νιώσει ότι κάποιος ενδιαφέρεται πραγματικά για αυτό που έχει να πει.
Δεν χρειάζεται να σταματήσει η καθημερινότητα για να είμαστε μαζί
Μία από τις μεγαλύτερες παγίδες είναι να αντιμετωπίζουμε τις δουλειές της ημέρας και τον χρόνο με τα παιδιά ως δύο εντελώς ξεχωριστά πράγματα.
«Πρέπει πρώτα να τελειώσω τις δουλειές και μετά θα ασχοληθώ μαζί τους.»
Το «μετά» όμως πολλές φορές αργεί να έρθει.
Η καθημερινότητα μπορεί η ίδια να γίνει κοινός χρόνος. Μπορούμε να μαγειρέψουμε μαζί, να ετοιμάσουμε το κολατσιό για την επόμενη μέρα, να στρώσουμε το τραπέζι ή να τακτοποιήσουμε κάποια πράγματα στο σπίτι.
Ναι, πιθανότατα όλα θα γίνουν λίγο πιο αργά. Η κουζίνα ίσως λερωθεί περισσότερο και τα ρούχα μπορεί να μη διπλωθούν τέλεια.
Αλλά εκεί ακριβώς μπορούν να γεννηθούν και οι πιο αυθόρμητες συζητήσεις.
Η κουζίνα, ειδικά, είναι ένας χώρος που μπορεί να μας φέρει πολύ πιο κοντά. Αν ψάχνεις αφορμές για να μαγειρέψετε μαζί, μπορείς να βρεις πολλές ιδέες στη μεγάλη ενότητα με τις συνταγές του Mommycool και να αφήσεις το παιδί να διαλέξει τι θέλει να φτιάξετε.
Ο χρόνος ένας προς έναν έχει ξεχωριστή αξία
Στις οικογένειες με περισσότερα από ένα παιδιά, η καθημερινότητα συνήθως λειτουργεί ομαδικά. Τρώμε όλοι μαζί, πηγαίνουμε μαζί στις δραστηριότητες και οργανώνουμε το πρόγραμμα γύρω από τις ανάγκες όλων.
Παρόλα αυτά, κάθε παιδί έχει ανάγκη κάποιες στιγμές να νιώσει ότι έχει τον γονιό μόνο για εκείνο.
Δεν χρειάζεται να είναι κάποια μεγάλη έξοδος. Μπορεί να πάτε μαζί για ψώνια, να κάνετε μια μικρή βόλτα ή να καθίσετε κάπου για ένα παγωτό.
Αυτές οι απλές στιγμές μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη αξία, γιατί το παιδί έχει χώρο να μιλήσει χωρίς να υπάρχουν γύρω αδέλφια ή άλλοι περισπασμοί.
Και πολλές φορές εκεί ακούγονται πράγματα που δεν θα ακούγαμε διαφορετικά.
Μερικές φορές τα παιδιά χρειάζονται να τα ακούσουμε, όχι να τους δώσουμε λύση
Ως γονείς έχουμε μάθει να λύνουμε προβλήματα. Μας λέει το παιδί ότι τσακώθηκε με έναν φίλο και αμέσως σκεφτόμαστε τι πρέπει να κάνει. Μας περιγράφει κάτι που το στενοχώρησε και ξεκινάμε να εξηγούμε πώς θα μπορούσε να το αντιμετωπίσει διαφορετικά.
Όμως η πραγματική επικοινωνία δεν χρειάζεται πάντα συμβουλή.
Μερικές φορές χρειάζεται μόνο ένα «σε καταλαβαίνω».
Ή μια ερώτηση όπως «εσύ πώς ένιωσες όταν συνέβη αυτό;».
Όταν ένα παιδί νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς κάθε συζήτηση να μετατρέπεται σε μάθημα, είναι πολύ πιο πιθανό να συνεχίσει να μας μιλά και μεγαλώνοντας.
Αυτό είναι κάτι που αξίζει να θυμόμαστε ιδιαίτερα όσο τα παιδιά πλησιάζουν προς την προεφηβεία και την εφηβεία, όταν η επικοινωνία με τους γονείς αρχίζει να αλλάζει.
Το παιχνίδι είναι κι αυτό ένας τρόπος επικοινωνίας
Το παιχνίδι μπορεί να μοιάζει απλό, όμως για τα παιδιά είναι ένας από τους πιο φυσικούς τρόπους σύνδεσης.
Δεν χρειάζεται να έχουμε αγοράσει κάτι καινούργιο ή να οργανώσουμε μια «δημιουργική δραστηριότητα». Ένα επιτραπέζιο, λίγη ζωγραφική, Lego, μουσική ή ακόμα και ένας αστείος χορός μέσα στο σαλόνι αρκούν. Το σημαντικό είναι να μπούμε για λίγο στον δικό τους κόσμο. Και ίσως να αφήσουμε λίγο και τη σοβαρότητα της ημέρας στην άκρη.
Το γέλιο είναι κι αυτό επικοινωνία. Και πολλές φορές είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε όλοι μετά από μια απαιτητική μέρα.
Οι βραδινές κουβέντες μπορούν να μας φέρουν πιο κοντά
Το βράδυ έχει μια διαφορετική ηρεμία. Οι υποχρεώσεις έχουν σχεδόν τελειώσει, το σπίτι αρχίζει να πέφτει σε πιο αργούς ρυθμούς και πολλές φορές τα παιδιά είναι τότε πιο πρόθυμα να μιλήσουν.
Μπορεί να είναι μόνο πέντε λεπτά πριν τον ύπνο. Να μιλήσετε για το τι τους άρεσε μέσα στη μέρα, τι τα δυσκόλεψε ή τι περιμένουν περισσότερο από την επόμενη. Δεν χρειάζεται να γίνει «ανάκριση» ούτε να έχουμε μια λίστα συγκεκριμένων ερωτήσεων. Το σημαντικό είναι να υπάρχει ο χώρος.
Υπάρχουν στιγμές που ένα παιδί μπορεί να κουβαλά κάτι ολόκληρη την ημέρα και να το πει ακριβώς όταν πιστεύεις ότι η μέρα έχει τελειώσει.
Δεν χρειάζεται να διασκεδάζουμε συνέχεια τα παιδιά
Η σημερινή γονεϊκότητα πολλές φορές δημιουργεί την εντύπωση ότι κάθε ελεύθερη στιγμή του παιδιού πρέπει να είναι γεμάτη δραστηριότητες. Χειροτεχνίες, εκπαιδευτικά παιχνίδια, εκδρομές, δραστηριότητες, προγράμματα. Όλα αυτά έχουν τη θέση τους. Αλλά ο ποιοτικός χρόνος δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να λειτουργεί συνεχώς ως διασκεδαστής.
Το παιδί μπορεί να διαβάζει δίπλα σου ενώ εσύ πίνεις τον καφέ σου. Μπορεί να ζωγραφίζει στην κουζίνα ενώ ετοιμάζεις το φαγητό. Μπορεί απλώς να είστε στον ίδιο χώρο και να υπάρχει εκείνη η ήρεμη αίσθηση ότι είστε μαζί.
Ακόμα και η πλήξη έχει τη θέση της στην παιδική ηλικία. Δεν χρειάζεται να γεμίζουμε κάθε κενό.
Η ενοχή του γονιού που νιώθει ότι δεν κάνει αρκετά
Υπάρχουν ημέρες που θα πάνε υπέροχα και ημέρες που απλώς θα θέλουμε να τελειώσουν. Η υπομονή μας δεν είναι ανεξάντλητη. Μπορεί να δουλέψουμε περισσότερο από όσο περιμέναμε, να εκνευριστούμε, να μη γίνει η δραστηριότητα που είχαμε υποσχεθεί ή να καταλάβουμε στο τέλος της ημέρας ότι δεν ήμασταν όσο παρόντες θα θέλαμε. Αυτό δεν ακυρώνει τη σχέση μας με τα παιδιά. Δεν χτίζεται μια σχέση μέσα σε μία ημέρα. Χτίζεται μέσα από χιλιάδες μικρές επαναλαμβανόμενες στιγμές.
Μέσα από το «έλα να μου πεις». Το «σε ακούω». Το «συγγνώμη, πριν ήμουν πολύ κουρασμένη». Μέσα από μια αγκαλιά. Μια βόλτα. Ένα αστείο στην κουζίνα.
Και το ότι, ακόμα και μετά από μια δύσκολη στιγμή, επιστρέφουμε ξανά ο ένας στον άλλο.
Τι θυμούνται τελικά τα παιδιά από τον χρόνο μαζί μας;
Τα παιδιά μας πιθανότατα δεν θα θυμούνται αν το σπίτι ήταν πάντα τέλεια τακτοποιημένο. Ούτε αν κάθε Σαββατοκύριακο είχαμε οργανώσει κάτι εντυπωσιακό. Μπορεί να μη θυμούνται καν πολλές από τις δραστηριότητες για τις οποίες εμείς ξοδέψαμε χρόνο και ενέργεια.
Θα θυμούνται όμως πώς ένιωθαν μαζί μας. Μπορεί να θυμούνται εκείνο το τραγούδι που ακούγαμε στο αυτοκίνητο. Τη φορά που φτιάξαμε ένα κέικ και έγινε όλη η κουζίνα χάλια. Μια κουβέντα λίγο πριν τον ύπνο. Το αστείο που λέγαμε ξανά και ξανά. Την αγκαλιά που πήραν όταν είχαν μια δύσκολη μέρα.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα του ποιοτικού χρόνου με τα παιδιά. Δεν χρειάζεται να ψάχνουμε συνεχώς πώς θα βρούμε περισσότερες ώρες.
Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να κοιτάξουμε τις ώρες που έχουμε ήδη και να αναρωτηθούμε:
«Ποια μικρή στιγμή σήμερα μπορώ να κάνω πραγματικά δική μας;»
Γιατί ο ποιοτικός χρόνος με τα παιδιά δεν έχει να κάνει μόνο με το πόσο χρόνο διαθέτουμε. Έχει να κάνει κυρίως με το πόσο παρόντες είμαστε μέσα σε αυτόν.
