Κάθε χρόνο, στις 28 Οκτωβρίου, τα σχολεία γεμίζουν με ελληνικές σημαίες, τα παιδιά ετοιμάζουν ποιήματα και τραγούδια και όλοι θυμόμαστε μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Κάπου ανάμεσα στις πρόβες για τη σχολική γιορτή και στις ετοιμασίες για την παρέλαση, μπορεί να ακούσουμε και την πιο απλή, αλλά τόσο ουσιαστική ερώτηση:
«Μαμά, γιατί γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου;»
Και τότε αναρωτιόμαστε πώς μπορούμε να εξηγήσουμε στα παιδιά τι συνέβη το 1940, τι σημαίνει το ιστορικό «ΟΧΙ» και γιατί θυμόμαστε ακόμη εκείνη την ημέρα.
Δεν χρειάζεται να τους κάνουμε ένα μεγάλο μάθημα Ιστορίας. Μπορούμε να τους μιλήσουμε απλά, με λόγια που καταλαβαίνουν, δίνοντας έμφαση στην ελευθερία, στο θάρρος, στην αλληλεγγύη και στην αξία της ειρήνης.
Πάμε λοιπόν να δούμε πώς μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για την 28η Οκτωβρίου, ανάλογα με την ηλικία τους.
Τι έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1940;
Για να καταλάβουν τα παιδιά την ιστορία, μπορούμε να ξεκινήσουμε κάπως έτσι:
«Πριν από πολλά χρόνια, το 1940, στην Ευρώπη γινόταν ένας μεγάλος πόλεμος. Η Ελλάδα μέχρι τότε δεν είχε μπει σε αυτόν.
Ένα ξημέρωμα, η κυβέρνηση της Ιταλίας ζήτησε από την Ελλάδα να αφήσει τον ιταλικό στρατό να μπει στη χώρα και να καταλάβει σημαντικά μέρη της.
Η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε. Δεν δέχτηκε να παραχωρήσει τον έλεγχο της χώρας σε έναν ξένο στρατό.
Έτσι, στις 28 Οκτωβρίου 1940, άρχισε ο πόλεμος ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία. Πολλοί άνθρωποι χρειάστηκε να υπερασπιστούν τη χώρα τους, ενώ οι οικογένειές τους πέρασαν δύσκολες στιγμές.»
Αυτή είναι η ιστορία πίσω από την επέτειο που τιμάμε κάθε χρόνο.
Γιατί λέμε ότι η Ελλάδα είπε «ΟΧΙ»;
Εδώ υπάρχει μια μικρή ιστορική λεπτομέρεια που αξίζει να γνωρίζουμε.
Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε τον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας, Ιωάννη Μεταξά, και του παρέδωσε το τελεσίγραφο της ιταλικής κυβέρνησης.
Ο Μεταξάς, ο οποίος κυβερνούσε τότε τη χώρα με δικτατορικό καθεστώς, απάντησε αρνητικά στις απαιτήσεις της Ιταλίας.
Η απάντησή του δόθηκε στα γαλλικά και σήμαινε ουσιαστικά ότι η Ελλάδα θα βρισκόταν σε πόλεμο.
Έτσι καθιερώθηκε στη συλλογική μνήμη ως το μεγάλο «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου.
Αυτό το «ΟΧΙ» έγινε σύμβολο της αντίστασης απέναντι στην εισβολή και της προσπάθειας των ανθρώπων να υπερασπιστούν την πατρίδα και την ελευθερία τους.
Ποιοι ήταν οι ήρωες του 1940;
Όταν μιλάμε στα παιδιά για το 1940, συχνά αναφερόμαστε στους στρατιώτες που πολέμησαν στα βουνά της Πίνδου και της Ηπείρου.
Όμως δεν ήταν μόνο εκείνοι που αντιμετώπισαν τις δυσκολίες του πολέμου.
Ήταν και οι γυναίκες που βοηθούσαν μεταφέροντας τρόφιμα και προμήθειες, οι νοσοκόμες που φρόντιζαν τους τραυματίες, οι οικογένειες που προσπαθούσαν να επιβιώσουν και οι άνθρωποι που αργότερα αντιστάθηκαν στους κατακτητές.
Αυτή είναι μια όμορφη ευκαιρία να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι το θάρρος δεν βρίσκεται μόνο στις μεγάλες πράξεις.
Βρίσκεται και στη βοήθεια προς τον συνάνθρωπο, στην αλληλεγγύη και στην προσπάθεια να προστατεύσουμε όσους μας χρειάζονται.
Γιατί κάνουμε παρέλαση στις 28 Οκτωβρίου;
Κάθε χρόνο, οι μαθητές συμμετέχουν στις σχολικές γιορτές και στις παρελάσεις, ενώ οι ελληνικές σημαίες κυματίζουν σε σπίτια και δημόσια κτίρια.
Οι εκδηλώσεις αυτές είναι ένας τρόπος να τιμήσουμε τη μνήμη των ανθρώπων που αγωνίστηκαν και όσων επηρεάστηκαν από τον πόλεμο.
Μπορούμε να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι δεν γιορτάζουμε τον ίδιο τον πόλεμο.
Θυμόμαστε την αντίσταση στην εισβολή και την αξία της ελευθερίας.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που μπορούμε να τους μεταφέρουμε.
Πώς εξηγούμε την 28η Οκτωβρίου ανάλογα με την ηλικία του παιδιού;
Για παιδιά 4–6 ετών
Σε αυτή την ηλικία προτιμάμε μικρές, απλές ιστορίες.
Μπορούμε να πούμε ότι παλιά κάποιοι άνθρωποι προσπάθησαν να μπουν στη χώρα μας με τη βία και ότι οι άνθρωποι της Ελλάδας προσπάθησαν να προστατεύσουν τα σπίτια και την ελευθερία τους.
Δεν χρειάζονται λεπτομερείς περιγραφές μαχών ή τρομακτικές εικόνες.
Μπορούμε να μιλήσουμε για τη σημαία, την ειρήνη και το πόσο σημαντικό είναι να ζουν οι άνθρωποι με ασφάλεια.
Για παιδιά Δημοτικού
Τα παιδιά του Δημοτικού μπορούν να κατανοήσουν περισσότερες ιστορικές πληροφορίες.
Εξηγούμε ποια ήταν η Ιταλία του Μουσολίνι, τι ζήτησε από την Ελλάδα, τι συνέβη μετά την άρνηση και πώς επηρεάστηκε η καθημερινότητα των ανθρώπων.
Μπορούμε ακόμη να χρησιμοποιήσουμε έναν χάρτη για να δείξουμε πού βρίσκονται η Ελλάδα, η Ιταλία και τα βουνά της Πίνδου.
Για μεγαλύτερα παιδιά
Με τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούμε να συζητήσουμε και πιο σύνθετα θέματα.
Τι σημαίνει δικτατορία; Τι είναι η δημοκρατία; Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην υπεράσπιση της πατρίδας και στον πόλεμο ως μέσο επιβολής;
Μπορούμε επίσης να μιλήσουμε για τη γερμανική εισβολή του 1941, την Κατοχή, την Αντίσταση και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι άμαχοι.
Σημασία έχει να τους δίνουμε χώρο να ρωτούν και να σκέφτονται.
5 ερωτήσεις για να συζητήσουμε με τα παιδιά την 28η Οκτωβρίου
Μερικές φορές, η καλύτερη συζήτηση ξεκινά με μια απλή ερώτηση!
- Γιατί πιστεύεις ότι οι άνθρωποι θέλουν να ζουν ελεύθεροι;
- Τι νομίζεις ότι ένιωθαν τα παιδιά όταν άρχισε ο πόλεμος;
- Με ποιους τρόπους μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον που περνάει δύσκολα;
- Γιατί είναι σημαντικό να θυμόμαστε όσα έγιναν στο παρελθόν;
- Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς σήμερα για να ζούμε ειρηνικά με τους άλλους;
Δεν χρειάζεται να έχουμε έτοιμη απάντηση για όλα.
Αρκεί να ακούμε τα παιδιά και να τα βοηθάμε να εκφράσουν τις σκέψεις τους.
3 απλές δραστηριότητες για την 28η Οκτωβρίου στο σπίτι
1. Φτιάχνουμε μια ελληνική σημαία
Με λευκό και μπλε χαρτόνι μπορούμε να δημιουργήσουμε την ελληνική σημαία και να συζητήσουμε για τα χρώματα και τα σύμβολά της.
2. Δημιουργούμε μια ζωγραφιά για την ειρήνη
Ζητάμε από τα παιδιά να ζωγραφίσουν τι σημαίνει για εκείνα η ειρήνη.
Μπορεί να είναι μια οικογένεια που αγκαλιάζεται, παιδιά που παίζουν όλα μαζί ή ένα λευκό περιστέρι.
3. Φτιάχνουμε το δικό μας μικρό βιβλίο της 28ης Οκτωβρίου
Διπλώνουμε μερικά φύλλα χαρτιού και δημιουργούμε ένα μικρό βιβλιαράκι.
Σε κάθε σελίδα τα παιδιά μπορούν να γράψουν ή να ζωγραφίσουν κάτι που έμαθαν: την ημερομηνία, το ιστορικό «ΟΧΙ», μια σημαία ή ένα μήνυμα για την ειρήνη.
Μια απλή δραστηριότητα που βοηθά τα παιδιά να θυμούνται όσα συζητήσαμε!
Βιβλία για την 28η Οκτωβρίου και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Ένας από τους πιο όμορφους τρόπους να γνωρίσουν τα παιδιά την Ιστορία είναι μέσα από τα βιβλία.
Μια ιστορία με πρωταγωνιστή ένα παιδί μπορεί να τους βοηθήσει να καταλάβουν καλύτερα πώς ήταν η ζωή εκείνη την εποχή, τι ένιωθαν οι άνθρωποι και γιατί είναι τόσο σημαντική η ειρήνη.
Σου ξεχώρισα τρεις ενδιαφέρουσες επιλογές.
1. Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου – Άλκη Ζέη
Εκδόσεις Μεταίχμιο | Graphic Novel | Από 10 ετών
Ο Πέτρος είναι ένα εννιάχρονο αγόρι που βλέπει ξαφνικά τη ζωή του να αλλάζει όταν ξεσπά ο πόλεμος.
Μέσα από την ιστορία του γνωρίζουμε την Αθήνα της Κατοχής, τις δυσκολίες των οικογενειών, την πείνα, τον φόβο αλλά και την ελπίδα.
Η έκδοση graphic novel συνδυάζει κείμενο και εικόνες, κάτι που μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά που αγαπούν τα κόμικς να προσεγγίσουν μια δύσκολη ιστορική περίοδο.
Δες το βιβλίο στις Εκδόσεις Μεταίχμιο
2. Όταν έφυγαν τ’ αγάλματα – Αγγελική Δαρλάση
Εκδόσεις Μεταίχμιο | Παιδικό και νεανικό βιβλίο
Μια συγκινητική ιστορία που συνδυάζει τη φαντασία με ένα αληθινό ιστορικό γεγονός: την προσπάθεια να προστατευτούν τα αρχαία αγάλματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η μικρή Αγγελίνα μας θυμίζει ότι η προστασία του πολιτισμού και η αλληλεγγύη είναι κι αυτές σημαντικές μορφές αντίστασης.
Μια όμορφη επιλογή για μεγαλύτερα παιδιά που αγαπούν τη λογοτεχνία και την Ιστορία.
Δες το βιβλίο στις Εκδόσεις Μεταίχμιο
3. Η κλέφτρα των βιβλίων – Markus Zusak
Εκδόσεις Ψυχογιός | Για μεγαλύτερους εφήβους
Η ιστορία της μικρής Λίζελ εκτυλίσσεται στη ναζιστική Γερμανία, την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο φόβο, η Λίζελ βρίσκει στα βιβλία παρηγοριά, δύναμη και έναν τρόπο να κρατήσει ζωντανή την ελπίδα.
Ένα συγκινητικό αλλά απαιτητικό βιβλίο, που ταιριάζει περισσότερο σε ώριμους εφήβους και προσφέρεται για συζητήσεις γύρω από τον πόλεμο, την ανθρωπιά και τη δύναμη της λογοτεχνίας.
Δες το βιβλίο στις εκδόσεις Ψυχογιός
MommyCool Tip: Επίλεξε βιβλία σύμφωνα με την ηλικία και την ευαισθησία του παιδιού. Ιστορίες που περιγράφουν τον πόλεμο με έντονο τρόπο είναι προτιμότερο να διαβάζονται με καθοδήγηση και δυνατότητα συζήτησης.
Σημείωση: Ορισμένοι σύνδεσμοι βιβλίων μπορεί να είναι σύνδεσμοι συνεργατών (affiliate). Αν πραγματοποιήσεις αγορά μέσω αυτών, ενδέχεται να λάβω μια μικρή προμήθεια, χωρίς επιπλέον κόστος για εσένα.
Τι θέλουμε τελικά να θυμούνται τα παιδιά από την 28η Οκτωβρίου;
Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια ημέρα χωρίς σχολείο, μια παρέλαση ή ένα ποίημα που πρέπει να μάθουν απ’ έξω.
Είναι μια ευκαιρία να μιλήσουμε στα παιδιά για την ιστορία της χώρας μας, για τους ανθρώπους που έζησαν δύσκολες στιγμές και για τη σημασία της ελευθερίας.
Και ίσως το πιο σημαντικό που μπορούμε να τους μεταφέρουμε είναι πως η ειρήνη δεν είναι κάτι δεδομένο.
Είναι κάτι πολύτιμο, που αξίζει να προστατεύουμε καθημερινά μέσα από τον σεβασμό, την κατανόηση και την αλληλεγγύη.
Γιατί τελικά, το μεγαλύτερο μάθημα της Ιστορίας δεν είναι να θυμόμαστε μόνο τους πολέμους, αλλά να καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι να ζούμε ειρηνικά.
