«Πώς πέρασες σήμερα στο σχολείο;»
«Καλά.»
«Τι κάνατε;»
«Τίποτα.»
Αν αυτή η μικρή συζήτηση επαναλαμβάνεται σχεδόν καθημερινά στο σπίτι σου, δεν είσαι η μόνη μαμά που αναρωτιέται πώς γίνεται ένα παιδί να έχει περάσει τόσες ώρες στο σχολείο και να μην έχει… τίποτα να πει!
Συνήθως όμως το θέμα δεν είναι ότι το παιδί δεν θέλει να μιλήσει. Μια πολύ γενική ερώτηση, όπως το «Πώς πέρασες;», χρειάζεται και μια πολύ γενική απάντηση. Αντίθετα, οι πιο συγκεκριμένες και παιχνιδιάρικες ερωτήσεις μπορούν να του δώσουν την αφορμή να θυμηθεί μια στιγμή της ημέρας του και να ξεκινήσει μόνο του τη συζήτηση.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη σημαντικό: δεν χρειάζεται να αρχίσουμε τις ερωτήσεις από τη στιγμή που θα περάσει την πόρτα.
Πρώτα αποσυμπίεση και μετά κουβέντα
Σκέψου πώς αισθάνεσαι κι εσύ όταν επιστρέφεις κουρασμένη από μια γεμάτη ημέρα. Πιθανότατα δεν θέλεις κάποιος να αρχίσει αμέσως τις ερωτήσεις. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και στο παιδί.
Έχει περάσει αρκετές ώρες ακολουθώντας πρόγραμμα, ακούγοντας οδηγίες, συγκεντρώνοντας την προσοχή του, παίζοντας και διαχειριζόμενο μικρές ή μεγαλύτερες κοινωνικές καταστάσεις. Δώσε του λίγο χρόνο να φάει κάτι, να πιει νερό, να αλλάξει ρούχα ή απλώς να χαλαρώσει.
Η κουβέντα μπορεί να ξεκινήσει αργότερα, στο τραπέζι, στο αυτοκίνητο, σε μια βόλτα ή ακόμη και την ώρα που ετοιμάζετε μαζί κάτι στην κουζίνα. Λίγα λεπτά πραγματικής παρουσίας μέσα στην ημέρα μπορούν να γίνουν πολύτιμος ποιοτικός χρόνος με το παιδί. Δεν χρειάζεται να μοιάζει με ανάκριση. Στόχος είναι να δημιουργηθεί χώρος για επικοινωνία.
20 ερωτήσεις για το σχολείο αντί για το «Πώς πέρασες;»
Δεν χρειάζεται φυσικά να κάνεις και τις 20! Διάλεξε μία ή δύο κάθε φορά και άφησε τη συζήτηση να πάει όπου θέλει το παιδί.
- Ποιο ήταν το καλύτερο πράγμα που έγινε σήμερα; Μια θετική στιγμή είναι συχνά ο ευκολότερος τρόπος για να ξεκινήσει μια κουβέντα.
- Τι σε έκανε να γελάσεις σήμερα; Μπορεί να οδηγήσει σε μια αστεία ιστορία από την τάξη ή το διάλειμμα και συνήθως τα παιδιά λατρεύουν να τη διηγούνται.
- Με ποιον έπαιξες περισσότερο στο διάλειμμα; Μια απλή ερώτηση που σου δίνει παράλληλα μια μικρή εικόνα για τις φιλίες και την κοινωνική ζωή του παιδιού.
- Έγινε κάτι σήμερα που σε στενοχώρησε; Ρώτησέ το ήρεμα και χωρίς να προσπαθήσεις αμέσως να διορθώσεις την κατάσταση. Μερικές φορές το παιδί θέλει πρώτα απλώς να ακουστεί.
- Ποιο μάθημα σου άρεσε περισσότερο σήμερα; Αντί για το γενικό «Τι κάνατε στο σχολείο;», του δίνεις κάτι συγκεκριμένο πάνω στο οποίο μπορεί να θυμηθεί και να μιλήσει.
- Έμαθες κάτι σήμερα που δεν ήξερες χθες; Μπορεί να είναι κάτι από τα Μαθηματικά, μια καινούργια λέξη ή ένα εντελώς άσχετο fun fact που άκουσε από έναν φίλο.
- Υπήρξε κάτι που σου φάνηκε δύσκολο; Η ερώτηση ανοίγει χώρο για να μιλήσει για μια δυσκολία χωρίς να αισθανθεί ότι εξετάζεται για τις επιδόσεις του.
- Αν μπορούσες να αλλάξεις ένα πράγμα από τη σημερινή ημέρα, ποιο θα ήταν; Μια πολύ καλή αφορμή για να ανακαλύψεις κάτι που ίσως το ενόχλησε αλλά δεν θα σκεφτόταν να σου αναφέρει μόνο του.
- Βοήθησες κάποιον σήμερα; Μια όμορφη ερώτηση που μεταφέρει τη συζήτηση από τους βαθμούς και τα μαθήματα στις σχέσεις, στην καλοσύνη και στη συνεργασία.
- Σε βοήθησε κάποιος σήμερα; Μπορεί να σου αποκαλύψει μικρές στιγμές φιλίας και υποστήριξης που διαφορετικά δεν θα μάθαινες ποτέ.
- Αν η σημερινή μέρα είχε βαθμό από το 1 μέχρι το 10, τι θα της έβαζες; Και μετά έρχεται η καλύτερη ερώτηση: «Γιατί;»
- Ποια στιγμή της ημέρας θα ήθελες να ξαναζήσεις; Η απάντηση μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από αυτό που περιμένεις.
- Ποια στιγμή θα προτιμούσες να σβήσεις; Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιείς αυτή την ερώτηση καθημερινά. Είναι όμως ένας πιο παιχνιδιάρικος τρόπος να ανοίξεις συζήτηση για κάτι δυσάρεστο.
- Αν ήσουν εσύ ο δάσκαλος για μία ώρα, τι θα έκανες; Εδώ πιθανότατα θα ακούσεις μερικές πολύ ενδιαφέρουσες ιδέες!
- Ποιος έκανε κάτι καλό σήμερα; Βοηθά το παιδί να παρατηρεί θετικές συμπεριφορές γύρω του.
- Υπήρξε κάποια στιγμή που ένιωσες περήφανος/η για τον εαυτό σου; Δεν χρειάζεται να αφορά βαθμό ή επίδοση. Μπορεί να μίλησε στην τάξη, να προσπάθησε σε κάτι δύσκολο ή να βοήθησε έναν συμμαθητή.
- Τι ήταν το πιο περίεργο πράγμα που έγινε σήμερα; Μια ερώτηση που μπορεί να μετατρέψει μια κουρασμένη απογευματινή κουβέντα σε γέλια.
- Αν μπορούσες να πάρεις έναν συμμαθητή σου μαζί μας για βόλτα σήμερα, ποιον θα διάλεγες; Ένας φυσικός τρόπος να μάθεις περισσότερα για τις φιλίες του χωρίς το κλασικό «Με ποιον κάνεις παρέα;».
- Τι περιμένεις περισσότερο από την αυριανή μέρα; Μεταφέρει τη συζήτηση από όσα συνέβησαν σε όσα το παιδί περιμένει ή το ενθουσιάζουν.
- Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να μου πεις αλλά δεν σε ρώτησα; Και μετά… άφησε λίγο χώρο.
Μερικές φορές η πιο σημαντική απάντηση έρχεται όταν εμείς σταματάμε να κάνουμε ερωτήσεις.
Τι κάνουμε όταν το παιδί εξακολουθεί να απαντά «δεν ξέρω»;
Δεν έχει σημασία μόνο τι ρωτάμε αλλά και ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε στο παιδί μας.
Δεν πιέζουμε. Το «δεν ξέρω», το «τίποτα» ή το «δεν θυμάμαι» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι συμβαίνει ή ότι το παιδί δεν θέλει να επικοινωνήσει μαζί μας.
Μπορεί απλώς να είναι κουρασμένο ή να μη θέλει να μιλήσει εκείνη τη στιγμή.
Μπορείς να αφήσεις την κουβέντα και να επιστρέψεις αργότερα. Πολύ συχνά τα παιδιά αρχίζουν να μιλούν αυθόρμητα όταν κάνουμε κάτι παράλληλα μαζί: στο αυτοκίνητο, την ώρα του φαγητού, σε μια βόλτα ή λίγο πριν τον ύπνο.
Μοιράσου πρώτα κάτι από τη δική σου ημέρα
Υπάρχει και ένας πολύ φυσικός τρόπος να ξεκινήσεις συζήτηση χωρίς καμία ερώτηση. Πες εσύ πρώτη κάτι. «Ξέρεις τι αστείο έγινε σήμερα στη δουλειά;» ή «Σήμερα κάτι με δυσκόλεψε και στην αρχή εκνευρίστηκα…»
Όταν η επικοινωνία δεν είναι μονόδρομος, το παιδί καταλαβαίνει ότι η συζήτηση δεν είναι έλεγχος. Είναι ένας τρόπος να μοιραζόμαστε την καθημερινότητά μας.
Δεν χρειάζεται να ξέρουμε κάθε λεπτομέρεια της ημέρας του
Η επικοινωνία με το παιδί δεν χτίζεται από μία «σωστή» ερώτηση ούτε από μία μεγάλη συζήτηση. Χτίζεται μέσα από πολλές μικρές στιγμές στις οποίες το παιδί αισθάνεται ότι μπορεί να μας μιλήσει χωρίς να κριθεί, χωρίς να διακοπεί και χωρίς κάθε πρόβλημα που μοιράζεται να μετατρέπεται αμέσως σε συμβουλή. Γι’ αυτό, την επόμενη φορά που θα γυρίσει από το σχολείο, αντί για πέντε συνεχόμενες ερωτήσεις, δοκίμασε μία.
Και άκου πραγματικά την απάντηση.
Μπορεί να μάθεις πολύ περισσότερα από όσα περίμενες.
Άλλωστε, η καλή επικοινωνία είναι μόνο ένα από τα κομμάτια που μας βοηθούν να χτίσουμε μια καλύτερη σχέση με το παιδί μας
